آلودگی خاک

هرگونه تغییر در خواص فیزیکی، شیمیایی و یا بیولوژیکی خاک که منجر به از بین‌رفتن تعادل اکولوژیکی خاک و در نتیجه کاهش حاصل‌خیزی آن گردد، آلودگی خاک تعریف می‌شود.

انواع آلاینده‌های خاک را می‌توان به شرح ذیل نام برد:

  • فلزات سنگین و عناصر کمیاب
  • سموم شیمیایی
  • کودهای شیمیایی
  • ذرات و دودهای کارخانه‌ها و سوخت موتورها
  • فاضلاب‏ها و مواد زاید صنعتی
  • زباله‌ها (شیرابه حاصل از آنها) و فاضلاب‏های شهری
  • مواد نفتی شامل گازوئیل، بنزین، نفت و …

آلودگی خاک معمولاًً انسان را از طریق زنجیره غذایی تحت تاثیر قرار می‌دهد. مواد آلاینده می‌توانند در قسمت‌های مختلف زنجیره غذایی یا بخش‌های مختلف بدن جانوران انباشته شوند. برای مثال بافت‌های چربی، اندامهای گوشتی و بافت‌های ماهیچه‌ای غلظت‌های متفاوتی از یک آلاینده خاص را در خود نگهداری می‌کنند. بعضی از آلاینده‌ها در چربی محلول هستند و در مقایسه با بافت‌های ماهیچه‌ای به مقدار زیادتری انباشته می‌شوند.

علاوه بر انتقال مواد در زنجیره غذایی، مسیرهای متعدد دیگری هستند که انسان را در معرض آلودگی‌های خاک قرار می‌دهند؛ به طوری که برخی ترکیبات آلاینده پس از آنکه به آب‏های سطحی یا زیرزمینی راه یافتند در استفاده مجدد از آب، همراه آب آبیاری یا آب شرب وارد بدن انسان یا سایر موجودات می‌گردند. گاهی اوقات نیز مواد آلاینده مستقیماً به همراه خاک وارد بدن علف خواران و یا کودکانی می‌شوند که در چمن‌زارها و پارک‌ها بازی می‌کنند. علاوه بر این گرد و غبار حاصل از طوفان‏ها به هنگام تنفس مقادیر قابل توجهی از عناصر آلاینده را وارد دستگاه تنفسی انسان و موجودات دیگر می‌کند.

از مصداق‌های آلودگی‌های خاک در پروژه‌های عمرانی و شهری می‌توان به فاضلاب‌های بهداشتی و زباله‌های شهری اشاره نمود. فاضلاب‌های بهداشتی منجر به ایجاد آلودگی در خاک می‌گردند. همچنین زباله‌های شهری منبع بسیار با ارزشی از نیتروژن، فسفات و آب برای گیاهان می‌باشند اما تحت یک مدیریت ضعیف، استعمال زباله، تلمبار کردن آنها روی هم و در نتیجه نشت شیرابه با آلودگی بالا، می‌تواند به آلودگی خاک منجر شود.  (خاتمی 1389)

در کارگاه‌هایی که دارای امکانات آشپزخانه می‌باشند پساب‌های ناشی از شستشو و خروج آن‌ها در محیط اطراف آلودگی شدیدی را در خاک ایجاد می‌کند که به افراد مشغول به کار در محل و افراد بومی آسیب می‌رساند. همچنین رعایت‌ نکردن اصول صحیح گودبرداری و حفاری منجر به از بین رفتن بافت خاک و در نهایت فرسایش خاک می‌گردد. فرسایش به معنی جدا شدن ذرات خاک از بستر اصلی و انتقال آن‌ها به مکان دیگر به کمک یک حمل‌کننده، می‌باشد. در بسیاری از پروژه‌های عمرانی و شهری به علت بهره‌برداری غیر اصولی از زمینی که در آن ساخت و ساز انجام می‌شود و همچنین زمین‌های اطراف پروژه، تعادل طبیعی زمین از بین رفته و خاک از دست رفته دیگر جبران نمی‌شود. در بسیاری از پروژه‌ها بدون در نظر گرفتن آسیب‌های احتمالی و کنترل اقدام به پاکسازی پوشش گیاهی منطقه می‌نمایند که خود یکی از مسایل زیست‌محیطی مهم بشمار می‌رود که باید به آن اهمیت بیشتری داده شود. از بین بردن درختان، درختچه‌های منطقه و به‌طور کلی پوشش گیاهی نه تنها بر روی خاک تاثیر می‌گذارد و در فرسایش آن کمک می‌کند بلکه تا حدود زیادی می‌تواند در ایجاد آلودگی صوتی تاثیرگذار باشد. به طورکلی درخت به سبب پراکندگی شاخ و برگ خود بر تمام زوایا و سطوح مانند یک گردگیر عمل می‌کند، “تولید اکسیژن، تعدیل آب و هوا، کاهش آلودگی صدا، تاثیر در جلوگیری از فرسایش خاک، تقلیل درجه حرارت، افزایش رطوبت نسبی” را از جمله تاثیرات حفاظتی آن در محیط‌زیست می‌باشد. همچنین پوشش‌گیاهی مناسب در منطقه و عدم تخریب آن تا حدود زیادی می‌تواند گرد و غباری که در محیط بر اثر عملیات ساختمانی و بهره‌‌برداری ایجاد می‌شود را کنترل کند.  (خاتمی 1389)

مهمترین عاملی که می‌تواند در خاک ایجاد آلودگی نماید مواد و مصالح ساختمانی مصرفی در پروژه‌های عمرانی و شهری و ضایعات مربوط به آن می‌باشد. ضایعات مربوط به ساخت و ساز، شامل مواد مصرف نشده (غیر کاربردی) و مواد اضافی در طول فعالیت‌های حفاری، نظیر آجر، بتون، آسفالت، چوب و مواد چوبی، فلز،‌ گچ، پلاستیک و مواد عایق می‌باشد. این مواد تقریباً 15 تا20 درصد ضایعات در دسترس را در بر می‌گیرد. علاوه بر این، حاصل این ضایعات ممکن است شامل جزءهای (اجزای) سمی باشد که می‌تواند خطراتی را برای سلامت انسان (بشر) و محیط زیست ( بهداشت محیط) ایجاد کند. بسیاری از دولت‌های محلی حکمی را برای محدود و ممنوع کردن و بازیافت این مواد را تصویب کرده‌اند. به‌علاوه تصمیم‌گیری‌های مرتبط با پروژه‌های ساخت و ساز می‌تواند بر مقدار ضایعات تولید‌شده و بر انرژی مورد نیاز آینده ( گرما و نور) تاثیر بگذارد. لینک جزییات بیشتر و دانلود این پایان نامه:

ایجاد ساختاری برای ارزیابی عملکرد HSE پیمانکاران در پروژه‌های عمرانی (با مطالعه موردی پیمانکاران سازمان مهندسی و عمران شهر تهران))

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *