حقوق زارعانه در شکل حق تقدم:/پایان نامه درباره حق زارعانه

حقوق زارعانه در شکل حق تقدم

در برخی از مناطق کشور حقوق زارعانه در شکل حق تقدم یا حق اولویت ظاهر می گردد که شامل حق تقدم در اجاره تصرف و یا انتفاع می باشد و یا حق تقدم در تملک و خرید، مثلاً در خصوص حق تقدم در اجاره یا تصرف میتوان به اصطلاح حق جور که قبلاً نیز اشاره ای بدان شد پرداخت. حق جور که در منطقه آذربایجان رایج است بر نوعی از حق تقدم دلالت دارد که زارع را به لحاظ احیای زمین مالک و زراعت، مقدم بر کس دیگری در استرداد تصرفات خود می نماید و همچنین می توان به حق نسق اشاره نمود که عبارت است از حق اولویتی که زارع در اجاره و زراعت ملک دارد و مادامی که زارع آماده زراعت در آن ملک باشد مالک نمی تواند این حق را نادیده بگیرد و ملک را به شخص دیگری به اجاره یا مضارعه بدهد و این حق بعد از فوت زارع به وارثش منتقل می شود البته در خصوص حق نسق عنوان گردیده است نسق به مقدار آ ب و زمینی که زارع حق استفاده از آن را داشته باشد همچنین به مجموع حقوقی گفته می شود که عرف محل برای زارع که مدتی در روی زمین کار کرده بود قائل شد.

حق نسق یکی از تعابیری است که در خصوص حقوق زارع به کار رفته است و غالب حق تقدم و اولویت هم مورد پذیرش عرف بوده و هم در غالب حق اولویت قانونی و در قوانین مختلف برای زارع صاحب نسق ایجاد حق نمود ،از جمله قانون اصلاحات ارضی و قانون تعیین تکلیف در خصوص اراضی و قراء باقی مانده از اصلاحات ارضی و واگذاری آنها به زارعین صاحب نسق ،پس حقوق زارعانه در حق نسق هم به شکل اولویت در تصرف و زراعت تحقق می یابد و هم در شکل حق تقدم در خرید یا تملک یا واگذاری ،همان گونه که در عرف وجود دارد و قانون نیز بعضاً نظر در تأیید آن داشته است.   

 بند دوم : حقوق زارعانه در شکل حق ریشه

یکی دیگر از اشکال حقوق زارعانه در عرف حقی است که برای زارع یا غارس درخت در خصوص ریشه ایجاد شده و در ملک دیگری به وجود می آید به آن حق ریشه گویند و در خصوص آن عنوان گردیده که حق است که ناظر بر باغ می باشد و بین حق موصوف با حقی که عامل در عقد نامه مزارع و زراعت در گیاهان دارای ریشه چند ساله به دست می آورد قائل به تفاوت می باشند و عنوان گردیده است که حق اخیر که بر مبنای مزارع برای عامل به وجود می آید به خاطر خصوصیات گیاهان موصف است و مادامی که ریشه آنها در خاک باقی است و محصولشان تجدید می شود به نسبت حصه بین مالک و زارع تقسیم می گردد ،در حالی که حق زارعانه نسبت به ملک به وجود می آید ،لذا در عقد مزارعه محصولات موصوف پس از انقضای مدت یا از بین رفتن ریشه آنها برای زارع در ملک حقی وجود ندارد. [1]   

ولی دیدگاه موصوف به نظر صحیح نمی رسد و حقوق زارعانه شامل کلیه حقوقی است که برای زارع در ملک زراعی دیگری ایجاد می شود که یکی از مصادیق و اشکال آن نیز حق ریشه می باشد.

آنچه تعیین کننده حقوق زارع می باشد اعمال و اقدامات زارع از یک طرف و تأیید عرفی حقوق موصوف می باشد همان گونه در برخی از مناطق اگر مالک به زارع اجازه دهد که یونجه کاری بکند معنی ضمنی این اجازه آن است که زارع نسبت به زمین مادام که ریشه محصول در آن باقی است واجد حق است و ریشه انواع یونجه ممکن است تا 7 سال باقی ماند ، لذا نمی توان عنوان نمود که حقوق موصوف چنانچه در نتیجه عقد مزارع ایجاد شود دیگر جزء حقوق زارع نمی باشد بلکه به صراحت ماده 504 قانون مدنی «هر گاه مستاجر به موجب عقد اجاره مجاز در بنا یا غرس بوده موجر که عنوان می نماید نمی تواند مستاجر را به خراب کردن یا کندن آن اجبار کند و بعد از انقضای مدتی اگر بنا یا درخت در تصرف مستاجر باقی بماند موجر حق مطالبه اجرت المثل زمین را خواهد داشت و اگر در تصرف موجر باشد مستاجر حق مطالبه اجرت المثل بنا یا درخت را خواهد داشت همین حق مطالبه اجرت المثل و بهای ریشه در عرف نیز وجود دارد و مورد پذیرش عرفی زارع مالک می باشد . [2]

[1] –  عباس همتی، زارعانه در فقه و حقوق ایران، ص 15 و 16.

[2] –  همان، ص 518.

لینک جزییات بیشتر و دانلود این پایان نامه:

بررسی حق زارعانه در قوانین موضوعه و منابع فقهی