ویژگی های تشخیصی اختلال شخصیت پارانویایی

اختلالهای شخصیت دسته ی الف

2-6-1 اختلال شخصیت پارانویایی

2-6-1-1 ویژگی های تشخیصی

ویژگی اصلی اختلال شخصیت پارانویایی، یک الگوی عدم اعتماد و سوءظن فراگیر نسبت به دیگران است به طوری که انگیزه های دیگران از سوی فرد به عنوان انگیزه های بدخواهانه تفسیر می شود. این الگو از اوایل بزرگسالی آغاز می شود و در زمینه های گوناگون جلوه می کند.

افراد مبتلا به این اختلال تصور می کنند که سایرین می خواهند آنها را استثمار کنند، فریب دهند یا به آنها آسیب بزنند، حتی هنگامی که هیچ شواهدی در تأیید این انتظار وجود ندارد (ملاک الف 1). آنها بر اساس شواهد اندک و یا بی هیچ دلیلی به دیگران بدگمان هستند، با تصور اینکه علیه آنها توطئه می کنند، ممکن است هر زمان و بدون دلیل به طور ناگهانی به دیگران حمله کنند. آنها اغلب احساس می کنند که به شدت و به طور جبران ناپذیری توسط فرد یا دیگر صدمه می بینند، حتی اگر برای این امر شواهد عینی وجود نداشته باشد. آنها با شکهای بی مورد درباره ی وفاداری و صداقت دوستان و همکاران خود، اشتغال ذهنی دارند و اعمال آنها را برای یافتن شواهدی از انگیزه های خصمانه به دقت زیر نظر می­گیرند (ملاک الف 2). هرگونه انحراف ادراک شده از وفاداری یا صداقت، در جهت تأیید تصورات آنها  به کار می رود. هرگاه یکی از دوستان یا همکاران، صداقتی را نشان دهد که آنها قادر به اعتماد یا باور کردن آن نباشند، به شدت شگفت زده می شوند. آنها انتظار دارند که هرگاه دچار مشکل می شوند، دوستان و همکارانشان به آنها حمله کرده و یا بی توجهی نشان دهند (نیکخو 1389، 1009).

افراد مبتلا به این اختلال برای اعتماد کردن به دیگران و یا صمیمی شدن با آنها تمایلی نشان نمی دهند زیرا از این واهمه دارند که دیگران از اطلاعات به دست آورده، سوءاستفاده کنند(ملاک الف 3). آنها ممکن است از پاسخ دادن به پرسشهای شخصی اجتناب کنند و بگویند که این اطلاعات به «درد کسی» نمی­خورد. آنها گفته­های خیرخواهانه و رئیدادهای مساعد را مورد سوءتفسیر قرار می­دهند که در نتیجه تحقیر آمیز و تهدید کننده به نظر می­رسند (ملاک الف 4). به عنوان مثال، فرد مبتلا به این اختلال ممکن است اشتباه غیر عمدی یک فروشنده را به عنوان کوشش عمدی برای کلاهبرداری تفسیر کند و یا ممکن است یک شوخی اتفاقی از جانب یک همکار را به عنوان توهین جدی به شخصیت خود در نظر بگیرد. تعریف و تمجیدها اغلب نادرست تفسیر می­شوند (برای مثال، تعریف  به جهت یک دستاورد جدید به عنوان کوششی برای اعمال فشار جهت عملکرد بیشتر و بهتر تفسیر می شود). آنها ممکن است پیشنهاد کمک را به عنوان انتقادی مبنی بر این در نظر بگیرند که آنها نمی توانند به خوبی روی پای خود بایستند.

مطلب مشابه :  مدل درمانی فراشناختی و رویکردهای ان

افراد مبتلا به این اختلال، پیوسته ناخشنود بوده، و توهینها، آزارها و بی اعتنایی هایی را که فکر می کنند به آنها می­شود، نمی بخشند (ملاک الف 5). خطاهای جزئی دیگران، خشم زیادی را بر می­انگیزد و این احساس­های خصمانه برای مدت طولانی پایدار می مانند. اغلب احساس می کنند که شخصیت یا حیثیت آنها مورد تهاجم قرار گرفته و یا اینکه مورد بی اعتنایی قرار می گیرند، زیرا به طور دایم متوجه انگیزه­های زیان بخش دیگران هستند. آنها به سرعت  تلافی کرده و نسبت به این توهینهای خیالی با خشم پاسخ    می­دهند (ملاک الف 6). افراد مبتلا به این اختلال ممکن است حسادت بیمارگون داشته باشند و اغلب بدون هیچگونه توجیه کافی نسبت به همسر یا شریک جنسی خود سوءظن دارند و آنها را بی وفا می­دانند (ملاک الف 7).

آنها ممکن است جهت تأئید این حسادت­ها به جمع کردن «شواهد» جزئی و بی اهمیت بپردازند. آنها برای اجتناب  از مورد خیانت قرار گرفتن مایلند که بر روابط نزدیک خود، کنترل کامل داشته باشند و ممکن است همواره درباره ی اعمال، انگیزه­ها و وفاداری همسر یا شریک جنسی خود پرس و جو کنند.

هرگاه این الگو رفتاری صرفاً در طی سیر اسکیزوفرنیا، یک اختلال خلقی همراه با ویژگی­های روان پریشی یا سایر اختلال­های روان پریشی رخ دهد یا هرگاه از اثرات فیزیولوژیایی مستقیم یک بیماری عصب شناختی (مانند صرع قطعه ی گیجگاهی) یا سایر بیماری­های جسمانی ناشی شود، تشخیص ارانویایی را نباید مطرح کرد (ملاک ب) (نیکخو 1389، 1012).

2-6-1-2 ویژگی ها و اختلال های همراه

برقراری ارتباط با افراد مبتلا به اختلال شخصیت پارانویایی، معمولاً دشوار است و این افراد اغلب در روابط صمیمانه با مشکلاتی مواجهند. سوءظن و خصومت افراطی آنها ممکن است به صورت بحث و جدل آشکار، شکایتهای مکرر یا کناره گیری آرام و آشکار خصمانه جلوه کند. آنها ممکن است به شیوه­ای دفاعی، محرمانه یا حیله گرانه عمل کنند و ظاهراً «سرد» و فاقد عواطف به نظر بیایند، زیرا بیش از اندازه مراقب تهدیدهای بالقوه هستند. اگر چه ممکن است عینی نگر، منطقی و غیر عاطفی به نظر بیایند، ولی اغلب رشته ای از هیجانهای نا استوار به همراه خصومت، لجاجت و گفته های طعنه آمیز بارز را نشان می دهند. طبیعت جنگ جویانه و بدگمان آنها ممکن است موجب پاسخ خصمانه از سوی دیگران شود که در این صورت انتظارات اصلی آنها را تأئید می کند.

مطلب مشابه :  عوامل مؤثر بر کیفیت زندگی زناشویی

چون افراد مبتلا به اختلال شخصیت پارانویایی به دیگران اعتماد ندارند بنابراین نیاز شدیدی برای خوداتکایی[1] یک حس نیرومند برای استقلال در آنان وجود دارد. آنها همچنین مایلند که کنترل زیادی بر افراد پیرامون خود داشته باشند. اینگونه افراد اغلب انعطاف ناپذیر، انتقاد کننده و ناتوان از همکاری هستند، در حالیکه در پذیرش انتقاد مشکل زیادی دارند. آنها ممکن است دیگران را به دلیل خطاهایی که خودشان مرتکب شده اند، سرزنش نمایند. ممکن است برای تلافی سریع تهدیدهایی که ادراک می کنند منازعه جو باشند و غالباً درگیر دعواهای قانونی می شوند. افراد مبتلا به این اختلال در تأئید پیشداوریهای منفی خود درباره ی مردم یا موقعیتهایی که با آنها رویرو می شوند، انگیزه های پلیدی را به دیگران نسبت می دهند که برون فکنی ترسهای خود آنهاست. ممکن است خیالپردازیهای بزرگ منشانه ی غیر واقعی و تقریباً آشکاری را نشان دهند، به موضوعهایی چون قدرت، مرتبه و مقام علاقه داشته باشند و عقاید قالبی منفی درباره ی دیگران  دارند، بویژه کسانی که از گروه های متفاوت با جامعه خود وی هستند. شیفته ی صورت بندیهای ساده از دنیا هستند و اغلب در رابطه با موقعیتهای مبهم احتیاط می کنند. آنها ممکن است «متعصب[2]» به نظر بیایند و با کسانی که نظامهای اعتقادی پارانویایی مشترکی دارند، فرقه ها و گروه های منسجمی را تشکیل دهند (نیکخو 1389، 1012).

افراد مبتلا به این اختلال به ویژه در پاسخ به فشار روانی ممکن است دچار دوره های بسیار کوتاه روان پریشی شوند (که از چند دقیقه تا چند ساعت طول می کشند). در بعضی موارد، اختلال شخصیت پارانویایی ممکن است به عنوان پیشایند پیش مرضی اختلال هذیانی یا اسکسزوفرنیا ظاهر شود. افراد مبتلا به این اختلال ممکن است مبتلا به اختلال افسردگی عمده شوند و شاید در معرض خطر ابتلاء به گذرهراسی[3] و اختلال وسواس فکری – عملی باشند. سوء مصرف یا وابستگی به الکل و مواد دیگر نیز اغلب دیده می­شود. شایعترین اختلالهای شخصیت هماین با اختلال شخصیت پارانویایی، ظاهراً اختلال­های شخصیت اسکیزوتایپی، اسکیزوئید، خودشیفته، اجتنابی و مرزی هستند.

مطلب مشابه :  اشتباهات مهلک عروس های جوان

2-6-1-3 ویژگی های خاص وابسته به فرهنگ، سن و جنسیت

بعضی رفتارها که تحت تاًثیر زمینه های اجتماعی – فرهنگی یا شرایط ویژه ی زندگی قرار می­گیرند ممکن است به اشتباه پارانویایی تلقی شوند و حتی امکان دارد توسط فرایند ارزیابی بالینی تقویت شوند. اعضای گروه­های اقلیت، مهاجران، پناهندگان سیاسی و اقتصادی یا افراد با زمینه های قومی متفاوت ممکن است به دلیل ناآشنایی (مانند مشکلات مربوط به زبان یا عدم آگاهی از قواعد و مقررات) و یا در واکنش به ادراک غفلت یا بی تفاوتی اکثریت جامعه، رفتارهای دفاعی نشان دهند. این رفتارها ممکن است به نوبه ی خود در افرادی که با این اشخاص رابطه دارند، خشم و ناکامی ایجاد کنند و بدین ترتیب یک دور باطل از عدم اعتماد متقابل شکل می گیرد که نباید با اختلال شخصیت پارانویایی اشتباه گرفته شود. بعضی از   گروه­های قومی همچنین رفتارهای مرتبط با فرهنگ را نشان می دهند که ممکن است به اشتباه، پارانویایی تلقی شوند.

اختلال شخصیت پارانویایی ممکن است ابتدا در کودکی و نوجوانی با تنهایی، روابط ضعیف با همسالان، اضطراب اجتماعی، پیشرفت ضعیف در مدرسه، حساسیت زیاد، افکار و زبان غیر عادی یا عجیب و خیالپردازیهای ویژه ی فردی ظاهر شود. این کودکان ممکن است ظاهراً «عجیب» و «غیرعادی» باشند و مورد آزار دیگران قرار گیرند (نیکخو 1389، 1014).

  1. Self-Sufficient
  2. Fanatic
  3. agoraphobia