منابع پایان نامه ارشد با موضوع کتابخانه ها، نهج البلاغه، دانشگاه ها

است.
1-3- سوابق تحقیق:
از میان کتاب ها تنها کتاب”الغدیر فی الکتاب و السّنه والأدب”علامه امینی است که به حادثه ی غدیر و اهمیت آن در تاریخ پرداخته و اشعار،احادیث،روایت ها و سندهایی که در این زمینه گفته شده را جمع آوری کرده و به بررسی قصیده هایی که در مورد امام علی(ع) گفته اند از جمله غدیریه های ابوتمام و عمروعاص پرداخته است.در کارهای پژوهشی هم به موضوع غدیریه پرداخته اند اما یا به غدیریه ی حسان بن ثابت اصلاً اشاره ای نشده و یا این که در کنار غدیریه سرایان دیگر مختصر مورد بررسی قرار گرفته است.
1-4- فرضیه های تحقیق:
1-به نظر می رسد که غدیریه ی حسان بن ثابت را نمی توان از اشعار و کارهای فوق العاده و زیبای او دانست و از نظر ارزش ادبی در درجه اول قرار نمی گیرد.
2- به نظر می رسد که حسان هنگام سرودن غدیریه،شاعر توانا و قدرتمند سالهای پیشین نبوده است.
1-5- اهداف تحقیق:
1- شناخت چارچوب غدیریه با نگاه به غدیریه ی حسان بن ثابت از دیدگاه ادبی.
2- شناخت نقش حسان بن ثابت به عنوان اولین نفری که به این نوع شعر پرداخت.
1-6- روش تحقیق:
این پژوهش از نظر هدف بنیادی و نظری است و روش کار در این پژوهش با استفاده از منابع اصلی،تاریخی،اطلاعات موجود در کتابخانه ها و دانشگاه های ایران و به روش کتابخانه ای بوده است.
از نظر روش تجزیه و تحلیل اطلاعات این پایان نامه ،چون داده های این تحقیق جنبه ی کیفی دارد باید با توجه به آن از مبانی عقل،منطق،تفکر و استدلال بهره جست یعنی با استفاده از عقل،منطق،اندیشه،اسناد و مدارک و اطلاعات را مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار داده تا صحت و سقم آن از میان اطلاعات گردآوری شده به دست آید.
1-7- ابزار گردآوری تحقیق:
ابزار گردآوری تحقیق از طریق فیش برداری بوده است.
فصل دوم:
نگاهی به غدیر
نگاهی به غدیر:
قبل از وارد شدن به موضوع حسان بن ثابت و بررسی غدیریه او لازم است ابتدا به حادثه غدیر خم رجوع کنیم حادثه ای که حسان خود در آن حضور داشته و غدیریه‌اش را دربار? آن سروده،این که این حادثه چگونه و در چه برهه زمانی و در کدام مکان رخ داده است،گردانندگان آن که ذات اقدس الهی و شخص پیامبر اکرم(ص) بودند چه پیام یا پیام هایی برای مردم داشتند.
بنابراین واقعه ی غدیر خم را یک بار دیگر از نظر می گذرانیم تا با بستر سروده شدن غدیریه ی حسان بن ثابت بیشتر و بهتر آشنا شویم البته قبل از آن به معنای لغوی غدیر از دیدگاه چند تن از دانشمندان اشاره می کنیم.
2-1- غدیر در لغت
لغویون برای غدیر معانی فراوانی ذکر کرده اند با توجه به کثرت تعداد این دانشمندان برای دستیابی به هدف خویش فقط به آرای چند تن از آنان اشاره می کنیم:
1-مؤلف کتاب الصحاح می نویسد:”گودالی است که بعد از گذشتن سیل بر جای می ماند و زود خشک می شود.فعیل می تواند به معنای اسم مفعول یعنی بر جای مانده و یا به معنای اسم فاعل یعنی خیانت کننده باشد زیرا به هنگام نیاز خشک میشودونسبت به تشنگان خیانت می کند.” (جوهری:1404ه ق،ذیل غدیر)
2- از نظر راغب اصفهانی،غدیر آبگیرهایی است که در زمستان و بهار پر آب می‌گردد.”به زمین ها و جاهای گودی که در زمستان و بهار آب باران در آن جمع شده و در تابستان خشک می شود غدیر گفته می شود.” (اصفهانی:1404ه ق،370)
3- در دانشنامه امام علی(ع) نیز به محلی که آب در آن جمع می شود غدیر گفته شده است.”غدیر در لغت به معنی آبگیر،تالاب و به نقطه و محل جمع شدن آب گفته می‌شود و آن منطقه ای است در راه مکه و مدینه پیش از جحفه که بیابانی وسیع و آبگیری برای جمع شدن سیلاب ها ونیز آب چشمه ای بود که از سمت شمال غربی به آن می ریخت وچند درخت کهنسال در آن قرار داشت.”
(دانشنامه ی امام علی(ع) :1382 ه ش، 8/230 )
4- جحفه روستای کوچکی است بین راه مکه و مدینه در چهار منزلی مکه و میقات اهل شام و مصر است. (حموی:1399 ه ق،ذیل جحاف)
2-2- حجه الوداع
در سال دهم هجرت دیگر همه ی قبایل عرب دین اسلام را پذیرفته و به رسالت محمدی اقرار کرده بودند وپیامبر اسلام که نزدیک به بیست و سه سال رنج آورترین رفتارها را از مردم تحمل کرده بود اکنون ثمره زحمات خویش را می دیدکه رمز رستگاری انسان کلمه ی “لا اله الا الله ” در سراسر شبه جزیره عربستان طنین افکن شده و اینک تنها ملاک تمایز مردم ایمان قلبی و سابقه در اسلام است.این سربلندی میسر نمی شد مگر با صبوری و زحمات خالصانه و دائمی پیامبر اکرم(ص) که هیچ گاه در انجام رسالت خود احساس خستگی نمی کردند و در این روز ها که دریافته بودند به زودی از این جهان رخت بر خواهند بست نیز بی وقفه سعی می کردند که آداب واحکام اسلام را به اندازه ظرفیت وجود پیروانش به آن ها بیاموزد و در میان این احکام معدودی که هنوز فرصت ابلاغ یا آموزش کامل آن ها به دست نیامده بود فریضه ی حج در درجه ی اول بوده پس دستور دادند در تمام قبایل اعلام کنند که رسول خدا(ص) در این سال حج می گذارد.مسلمانان نیز از قبایل مختلف به سوی مدینه سرازیر شدند تا در انجام این تکلیف الهی همراه رسول خدا(ص) باشند.این حج را حجه الوداع نامیدند زیرا پیامبر در ضمن خطبه های خود در طول این سفر از مرگ زود هنگام خود خبر داد و با امت خود وداع نمود. (امینی :1403 ه ق،1/9)
موقع خروج پیامبر از مدینه بیماری حصبه یا آبله ای بود بسیاری نرفتند اما با این وجود باز هم همراهان پیامبر زیاد بودند شمار این جمعیت را از نود هزار تا صد و بیست و چهار هزار و بیش از این هم گفته اند.البته این عده افرادی بودند که از مدینه با پیامبر حرکت کردند و گرنه آنان که با پیامبر حج گذارده اند از این بیش تر بودند مانند کسانیکه در مکه اقامت داشتند و یا آنان که با علی(ع)و ابوموسی ازیمن آمدند.
(ملک محمدی:1387 ه ش ،324)
مراسم حج به پایان رسید و پیامبر(ص)به سوی مدینه حرکت کردند.
2-3- واقعه ی غدیر
اگر قاموس زندگی بشر را ورق بزنیم آیا واژه ای می یابیم که معنی این عشق پر شور را که رهبری سالخورده به سعادت آینده ی امت خود دارد بفهماند؟ آیا دره و دشت و کوهساران شاهد همچین روزی بوده اند که پیشوایی اینگونه شایسته ترین مرد انسان دوست را به جامعه ی بعد از خود بشناساند؟غدیر جریانی نبود که در یک مقطع زمانی رخ بدهد و در همان جا دفن شود و از یاد برود بلکه غدیر حقیقتی بود که همیشه در تاریخ جریان داشته،دارد و خواهد داشت.غدیر عصاره و نتیجه ی خلقت و چکیده ی تمام ادیان الهی و خلاصه ی مکتب وحی است.غدیر ثمره نبوت و میوه ی رسالت است غدیر حادثه ی بی نظیری است که نبی اکرم (ص) برای ثبت جاودانه بودن مکتب حیات بخش اسلام و ماندگاری آموزه های قرآن آن را تدارک دید و بالاخره هدف از جاری شدن جریان غدیر جاری شدن پیام ولایت در سرتاسر عالم بود حال اگر مسیر این داستان و این جریان انحراف نمی یافت و ابرهای تیره این پرتو عدالت و تربیت را نمی پوشاند اگر به زور خنجر و شمشیر از انعکاس این ندای مصفا جلوگیری نمی شد و حضرت علی(ع) زمام رهبری و سرپرستی جامعه اسلامی را در دست می گرفت اصلاح جهان عملی می گشت.اگر آنان که سنگ دلسوزی اسلام را به سینه می زدند می کوشیدند تا حکومت عادلانه ی علی(ع)استقرار یابد حق خاندان رسول(ص)محفوظ می ماند و طولی نمی کشید که بانگ عدالت در خاور و باختر طنین انداز می شد و دین به معنی واقعی اش در اعمال اجتماعات دورترین نقاط جهان بسط می یافت و قرآن کریم و نهج البلاغه به جای سایر برنامه ها به کار بسته می شد و از این همه ظلم ها و بدبختی ها و جهالت ها و رذالت هاو تباهی ها و سپری شدن بیهوده ی عمر انسان ها اثری نبود. (مقیمی :1349 ه ش ،46 و 47 )
مراسم حج به پایان رسید و پیامبر به سوی مدینه حرکت کردند همین که نزدیک جحفه رسیدند امین وحی خدا بر پیامبر فرود آمد و این پیام را از جانب خداوند بر ایشان نازل کرد:”یا اَیُّها الرَّسولُ بلِّغ ما اُنزِلَ اِلیکَ من رَبّکَ واِن لَم تَفعَل فما بلَّغتَ رسالَتَهُ و اللهُ یَعصِمُک منَ النّاسِ اِنَّ الله لا یَهدِی القَومَ الکافِرینَ”(مائده :آیه 67)یعنی”ای پیامبر ما آن چه از سوی پروردگارت بر تو نازل شده به مردم برسان و اگر این کار را انجام ندهی رسالت الهی را انجام نداده ای و خدا تو را از(شر)مردم حفظ خواهد کرد که خدا کافران را هدایت نمی کند.”
لحن آیه حاکی از آن است که خدا انجام امور خطیری را که پیامبر از آن واهمه داشته بر عهده ی ایشان گذاشته است.زیرا پیامبر همیشه نگران بود که مبادا پس از رحلتش در میان افراد جامعه اسلامی تفرقه و دشمنی ایجاد گردد و اخوت میان ایشان از بین برود و دوباره تعصب های قبیله ای زیانبار گریبانگیر آنان شود پیامبر خود به روشنی می دانست که امت اسلامی به رهبری عادل و دلسوز و آگاه نیاز دارد که اگر ایشان آن را برای مردم معرفی نکند همه زحمات گرانبهایش هدر خواهد رفت.بدین ترتیب با نزول این آیه از طرف خداوند آن حضرت مامور شدند تا علی(ع)را به مردم معرفی کنند و موضوع ولایت و رهبری و وجوب طاعت همگان از وی را به مردم ابلاغ کنند از این رو فرمان داد کسانی که جلو رفته اند بازآیند و حاضران نیز در همان مکان به انتظار آنان که هنوز نیامده اند بنشینند و نیز دستور دادند کسی زیر پنج درخت که نزدیک هم بودند فرود نیامده زیر آن درختان را تمیز کردند وچون اذان گفته شد آن حضرت در زیر آن درختان نماز ظهر را با مردم ادا فرمود سپس روی پالان های شترانی که در آن جا نهاده بودند در وسط مردم ایستادند مردمی که کاسه صبرشان لبریز شده بود و دیگر نمی توانستند صبر کنند آنان می خواستند هر چه زودتر بفهمند که چرا پیامبر به آنان که خسته از سفر هستند فرمان توقف دادند؟چه امر مهمی پیش آمده است که پیامبر چنین دستوری فرمودند؟آری همه اینچنین کنجکاو بودند که پیامبر اکرم(ص)با صدایی رسا که به گوش همگان می رسید خطبه ای به این شرح ایراد کرد:
ستایش،شایسته ذات خداوند است از او یاری می جوییم و به او ایمان می آوریم بر او تکیه داریم و از شر نفس و کردار ناهنجارمان به او پناه می بریم.خدایی که اگر کسی را گمراه سازد کسی نمی تواند او را هدایت کند و اگر کسی را هدایت کند دیگری او را گمراه نسازد.شهادت می دهم که جز خدای یگانه معبودی نیست و محمد بنده و سفیر اوست.ای مردم خداوند احسان کننده آگاه به من خبر داده که نزدیک است دعوت او را لبیک بگویم و از میان شما بروم من و شما مسؤول هستیم درباره من چه می گویید؟ مردم گفتند:گواهی می دهیم که تو پیام الهی را رساندی و در حق ما خیر خواهی کردی وکوشش فرمودی خدا شما را پاداش نیک عنایت بفرماید.
آن گاه فرمود:آیا شما به یگانگی خداوند و این که محمد بنده ی اوست و بهشت وجهنم او حق است و این که مرگ و رستاخیز بعد از آن حق است و بی شک قیامت خواهد آمد و خداوند همه مردگان را زنده خواهد کرد گواهی می دهید؟گفتند:آری گواهی می دهیم.رسول خدا فرمود:خدایا تو شاهد باش.سپس فرمود:من دو چیز گرانبها و ارزشمند برای شما به یادگار می گذارم سپس بنگرید بعد از من با این دو چیز ارزشمند چگونه معامله خواهید کرد؟ یک نفر پرسید:مقصود از این دو چیز گرانبها چیست؟پیامبر فرمود:آن که بزرگتر است کتاب خداست که یک طرف آن در دست خدا و طرف دیگر آن در دست شماست و دیگری عترت و اهل بیت من است.خداوند به من خبر داده که این دو یادگار هرگز از هم جدا نخواهند شد ،پس بر قرآن وعترت من پیشی نگیرید و در عمل به هر دو کوتاهی نورزید که هلاک می شوید1.(سبحانی:1373ه ش،2/474)آن گاه فرمود:”یا اَیُّه

مطلب مشابه :  پایان نامه دربارهزوجه، عقد ازدواج، نفقه

دیدگاهتان را بنویسید