مقاله رایگان با موضوع سلسله‌مراتب، سلسله مراتب، تکنیک TOPSIS، تکنیک AHP

این معیارها از روش دلفی و مصاحبه با خبرگان استفاده خواهد شد.
مرحله دوم: تعیین وزن معیارها: با توجه به مدل دیکسون ساختار انتخاب چسب موجود در بازارهای پرفروش و کم فروش یک ساختار سلسله‌مراتبی خواهد بود. این ساختار در شکل(3-1) نشان داده شده است. در این ساختار انتخاب بهینه چسب دارای چهار سطح می‌باشد، در سطح اول هدف که همان انتخاب بهینه چسب است، قرار دارد. در سطح دوم معیارها، در سطح سوم زیرمعیارها و در سطح آخر چسب واقع شده‌اند.
با توجه به این ساختار سلسله‌مراتبی در سطح دوم و سوم جهت تعیین وزن معیارها و زیرمعیارها از تکنیک AHP فازی استفاده خواهد شد. شیوه تکنیک AHP فازی در ادامه توضیح داده شده است.

شکل(3- 1) ساختار سلسله‌مراتبی انتخاب برترین برند چسب

مرحله سوم: در این مرحله با استفاده از اعداد فازی و عبارات کلامی، به ارزیابی تامین‌کنندگان در هریک از زیرمعیارها می‌پردازیم. پس از جمع‌آوری داده‌های این مرحله و یا استناد به وزن‌های بدست آمده از مرحله قبل، با استفاده از تکنیک TOPSIS فازی به اولویت‌بندی تامین‌کنندگان مورد مطالعه خواهیم پرداخت.
مرحله چهارم: نتایج حاصل از مراحل اولویت‌بندی تامین‌کنندگان را در اختیار مسئولین امر قرار داده تا نسبت به اجرا و پیاد‌سازی آن تصمیم‌گیری نمایند.
3-4 جامعه آماری و انتخاب نمونه
یک جامعه آماری عبارت است از مجموعه ای از افراد یا واحدها که دارای حدأقل یک صفت مشترک باشند. معمولاً در هر پژوهش، جامعه مورد بررسی یک جامعه آماری است که پژوهشگر مایل است درباره صفت متغیر واحدهای آن به مطالعه بپردازد (کریم زاده،1385). در بیشتر تحقیقات علوم انسانی، با توجه به وسعت جمعیت جامعه آماری مورد مطالعه، زمان بر و هزینه بر بودن مطالعه کل جامعه، محقق ناچار است به نمونه گیری بپردازد.
نمونه گروه کوچکتری از جامعه است که برای مشاهده و تجزیه و تحلیل انتخاب شده است با مشاهده مشخصات نمونه ای که از یک جامعه انتخاب شده است می توان از مشخصات کل جامعه استنتاج معینی به عمل آورد. بر خلاف برخی پندارهای معمولی، نمونه ها به طور بی رویه انتخاب نمی شوند، بلکه بر اساس روش تصادفی منظم انتخاب می شوند، بگونه ای که عامل تصادف یا احتمال در آن اعمال گردد (فرهنگی، صفرزاده،1385).
در گزینش گروه نمونه بایستی به دو نکته توجه نمود:
نخست آنکه گروه نمونه معرف جامعه باشد، یعنی ویژگی هایی از جامعه که در رابطه با موضوع پژوهش مهم است باید در آن منعکس باشد.
دوم میزان دقت نمونه برداری است، مقصود آن است که دامنه ی خطای برآورد ویژگی های جامعه از روی نتایج نمونه ای باید هر چه ممکن است کوچک و مقدار این خطا نیز مشخص و معلوم باشد (سنجری،1388).
در مطالعه حاضر چون از رویکردهای تحقیق در عملیات استفاده شده است بنابراین جامعه مورد بررسی را خبرگان و کارشناسان ارشد حوزه مورد مطالعه تشکیل می دهند. در هریک از فازهای مطالعه نیز گروه خبرگان براساس تکنیک مورد استفاده تعیین شده است.
– در فاز اول برای شناسائی و غربال معیارهای اصلی از تکنیک دلفی استفاده شده است. هوگارت (1978) معتقد است شش تا 12 عضو برای تکنیک دلفی ایده‌آل است و به زعم کلیتون (1997) اگر از ترکیبی از خبرگان با تخصص‌های گوناگون استفاده شود بین 5 تا 10 عضو کافی است. (سامرویل، 2008 : 5) در این مطالعه از گروهی متشکل از ۸ نفر استفاده شده است.
– در فاز دوم مطالعه از تکنیک فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی فازی برای اولویت‌بندی معیارهای اصلی استفاده شده است. ساعتی (2002) معتقد است تعداد ده نفر از خبرگان برای مطالعات مبتنی بر مقایسه زوجی کافی است. همچنین ریزا و وازیلیس (1988) با اشاره به این نکته که تعداد خبرگان به عنوان مصاحبه شونده نباید زیاد باشد در کل 5 الی 15 نفر را پیشنهاد می‌کنند. در نتیجه تعداد 10 نفر از خبرگان به عنوان نمونه مورد بررسی در فاز دوم مطالعه استفاده شده اند.
در فاز توزیع پرسشنامه برای جلوگیری از هر نوع ابهام یا مشکل درک سوالات به صورتی که ممکن است پاسخ‌داده شده توسط مصاحبه شدگان را تحت تأثیر قرار دهد و همچنین درک بیشتر مصاحبه شدگان از مدل AHP به صورت فیزیکی(حضوری)، مصاحبه شوندگان ملاقات می‌شوند.
3-5 روش‌ها و ابزار گرد‌آوری اطلاعات
روشهای گردآوری اطلاعات در این پژوهش به دو دسته کتابخانهای و میدانی تقسیم میشود. در خصوص جمع آوری اطلاعات مربوط به ادبیات موضوع و پیشینه پژوهش از روشهای کتابخانهای و جهت گردآوری اطلاعات برای تایید یا رد فرضیههای پژوهش از روش میدانی استفاده شده است. در این پژوهش برای جمع آوری دادههای پژوهش از مصاحبه42 و ابزار پرسشنامه43 استفاده گردیده است.
پرسشنامه شماره 1: پرسشنامه خبره جهت اولویت‌بندی معیارهای اصلی و شاخص‌های انتخاب برند چسب با استفاده از تکنیک فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) فازی می‌باشد. مقیاس مقایسات زوجی در این پرسشنامه عبارات کلامی و اعداد فازی مندرج در جدول(3-1) می‌باشند.

مطلب مشابه :  پایان نامه با واژه های کلیدی همبستگی پیرسون، رگرسیون چندگانه، رگرسیون، آزمون همبستگی پیرسون

جدول (3 -1) عبارت کلامی و اعداد فازی جهت مقایسه ترجحیات معیارها (Semih et al., 2009)
عبارات کلامی
اعداد فازی
ارجحیت یا اهمیت برابر
(1، 1، 1)
ارجحیت یا اهمیت کم
(4، 3، 2)
ارجحیت یا اهمیت قوی
(6، 5، 4)
ارجحیت یا اهمیت خیلی قوی
(8، 7، 6)
ارجحیت یا اهمیت کامل و مطلق
(10، 9، 8)

پرسشنامه شماره 2: این پرسشنامه به ارزیابی تامین‌کنندگان براساس زیرمعیار
ها خواهد پرداخت. رویکرد طراحی این پرسشنامه تکنیک TOPSIS فازی می‌باشد. بدین منظور از اعداد فازی و عبارات کلامی جدول(3-2) استفاده خواهد شد.
جدول (3 – 2) عبارات کلامی و اعداد فازی (Ching et al., 2005).
عبارات کلامی
اعداد فازی
خیلی کم
( 1. 5 ،0. 5 ، 0)
کم
(3 ،2 ، 1)
نسبتاً کم
(5 ،3.5 ، 2)
متوسط
(7 ،5 ، 3)
نسبتاً زیاد
(8 ،6.5 ، 5)
زیاد
(9 ، 8 ، 7)
خیلی زیاد
(10 ،9.5 ، 8.5)

3-6 شیوه تجزیه و تحلیل داده‌ها
همان‌گونه که در مراحل قبل توزیع داده شد، در تحقیق حاضر از دو تکنیک AHP فازی و TOPSIS فازی جهت انتخاب بهینه تامین‌کنندگان استفاده خواهد شد. بنابراین در ادامه به معرفی این دو تکنیک می‌پردازیم.
3-6-1 تکنیک تحلیل سلسله مراتبی
در علم تصمیم‌گیری که در آن انتخاب یک راهکار از بین راهکارهای موجود و یا اولویت‌بندی راهکارها مطرح است،‌ چند سالی است که روشهای تصمیم‌گیری با معیار‌های چندگانه44 یا MCDM جای خود را باز کرده‌اند. (قدسی‌پور، 1387) در این گونه تصمیم گیری ها چندین شاخص یا هدف که گاه با هم متضاد هستند در نظر گرفته می‌شوند. اگر در تصمیم‌گیری با معیارهای چندگانه (MCDM) منظور از معیار شاخص45 باشد آنرا به نام تصمیم‌گیری با شاخص‌های چندگانه46 (MADM) می‌شناسند و اگر منظور از معیارهای چندگانه هدف47 باشد آن را به نام تصمیم‌گیری با اهداف چندگانه48 (MODM) گویند. (حبیبی، 1390)
یکی از نخستین روشهای تصمیم‌گیری با شاخص‌های چندگانه (MADM) روش تحلیل سلسله‌مراتبی49 (AHP) میباشد که بیش از سایر روشها در علم مدیریت مورد استفاده قرار گرفته است. فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی یکی از معروفترین فنون تصمیم‌گیری چند منظوره است که اولین بار توسط توماس ال. ساعتی عراقی الاصل در دهه 1970 ابداع گردید. فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی منعکس کننده رفتار طبیعی و تفکر انسانی است. این تکنیک، مسائل پیچیده را بر اساس آثار متقابل آنها مورد بررسی قرار می‌دهد و آنها را به شکلی ساده تبدیل کرده به حل آن می‌پردازد.
فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی در هنگامی که عمل تصمیم‌گیری با چند گزینه رقیب و معیار تصمیم‌گیری روبروست می‌تواند استفاده گردد. معیارهای مطرح شده می‌تواند کمی ویا کیفی باشند. اساس این روش تصمیم‌گیری بر مقایسات زوجی نهفته است. تصمیم گیرنده با فرآهم آوردن درخت سلسله‌مراتبی تصمیم آغاز می‌کند. درخت سلسله مراتب تصمیم، عوامل مورد مقایسه و گزینه‌های رقیب مورد ارزیابی در تصمیم را نشان می‌دهد. سپس یک سری مقایسات زوجی انجام می‌گیرد. این مقایسات وزن هر یک از فاکتورها را در راستای گزینه‌های رقیب مورد ارزیابی در تصمیم نشان می‌دهد. در نهایت منطق فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی به گونه‌ای ماتریس‌های حاصل از مقایسات زوجی را با یکدیگر تلفیق می‌سازد که تصمیم بهینه حاصل آید.
در فاز دوم این مطالعه با استفاده از تکنیک فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی اقدام به اولویت‌بندی معیارهای اصلی انتخاب تامین کنندگان گردیده است. پنل مورد نظر براساس ترکیبی از خبرگان با تخصص‌های گوناگون تعیین گردید و از نمونه‌ای به حجم ۱۰ نفر استفاده شده است. این تحلیل براساس دیدگاه 10 نفر از خبرگان و براساس مقایسه‌های زوجی با استفاده از پرسشنامه خبره با مقیاس مندرج در جدول 3-1 صورت گرفته است.

مطلب مشابه :  مقاله رایگان با موضوعکانال توزیع، سهم بازار، روابط عمومی، حمل و نقل

3-6-1-1 اولویت‌بندی معیارها با تکنیک AHP فازی
مفهوم فازی بودن در روش AHP کلاسیک به صورت غیرمستقیم و بدون استفاده از مجموعههای فازی مورد توجه قرار گرفته است. در واقع در این روش با استفاده از عبارات کلامی در جدول (3-1)، مفهوم فازی بودن در تعیین ماتریسهای مقایسه زوجی دخالت داده میشود. بنابراین با تعمیم روش فوق، روشهایی ارائه میگردد که در آنها از اعداد فازی برای بیان میزان ارحجیت عناصر استفاده میشود. در این میان به روشهای ارائه شده توسط باکلی50 (1985)، لارهوون و پدریچ51 (1983)، چانگ52 (1992) و … میتوان اشاره نمود. همچنین بررسی وسیعی در ارتباط با این تکنیکها را میتوان در آثار کارامان (2004) مشاهده نمود. در این پژوهش از AHP فازی به روش آنالیز توسعه چانگ استفاده میشود.
از آنجایی که در این تحقیق از روش AHP فازی چانگ استفاده شده است، در ادامه به توضیح این روش میپردازیم:
چنانچه مجموعه اهداف و مجموعه آرمانها باشد، آنگاه طبق این روش با در نظر گرفتن هر هدف، آنالیز توسعه را میتوان برای هر یک از آرمانها () انجام داد. بنابراین میتوان به صورت زیر m مقدار آنالیز توسعه برای هر هدف داشت:

که

که تمام ها عدد فازی مثلثی53 هستند که به صورت بیان میگردند. شکل ذیل یک عدد فازی مثلثی را نشان میدهد:

مراحل آنالیز توسعه چانگ به صورت زیر است (کهرامن و دیگران54، 2004)
مرحله1: به دست آوردن بسط مرکب فازی برای هر هدف.
اگر مقادیر آنالیز توسعه iامین هدف به ازای m آرمان باشد، آنگاه بسط مرکب فازی m آرمان برای iامین هدف به صورت زیر تعریف میشود:

مطلب مشابه :  پایان نامه با کلمات کلیدینسخه های خطی، نسخه شناسی، مبانی نظری، روش شناسی پژوهش

چنانچه باشد، آنگاه به وسیله عملگر جمع فازی روی آنالیز توسعه m آرمان به صورت زیر تعریف میشود:

همچنین برای به دست آوردن با اعمال عملگر جمع فازی خواهیم داشت:

بنابراین:

مرحله 2: محاسبه درجه ارحجیت (درجه امکانپذیری) بر .
چنانچه و باشد، آنگاه درجه ارجحیت بر که به صورت نمایش داده میشود، به صورت زیر تعریف میشود:

که برای اعداد فازی م
ثلثی معادل با رابطه زیر است:
1 اگر
0 اگر
در غیر اینصورت
که d متناظر با بزرگترین نقطه تقاطع بین و است. شکل ذیل نمایشدهنده نقطه d میباشد:

مرحله 3: محاسبه درجه ارجحیت (درجه امکانپذیری) یک عدد فازی محدب S که بزرگتر از k عدد فازی محدب باشد، به صورت زیر تعریف میشود:

چنانچه برای هر فرض کنیم که آنگاه بردار وزن به صورت زیر به دست میآید:

مرحله 4: نرمالیزه کردن بردار و به دست آوردن بردار وزن نرمالیزه شده .

3-6-2 تکنیک TOPSIS
روش تکنیک TOPSIS در سال 1981 توسط هوآنگ و یون55 ارائه شد. بر اساس این روش هر مسأله از نوع MCDM با m گزینه که به وسیله n شاخص مورد ارزیابی

دیدگاهتان را بنویسید